Prawo i rynek

Uchwały, które nie są prawem, a i tak decydują o etykiecie

Jeżeli szukasz w polskich przepisach maksymalnej dawki składnika w suplemencie diety, najczęściej jej tam nie znajdziesz. Znajdziesz natomiast uchwałę Zespołu do spraw Suplementów Diety — dokument, który nie jest źródłem prawa, a mimo to ustawia cały rynek. Ten tekst wyjaśnia, skąd się bierze ta konstrukcja.

Czym jest Zespół i skąd się wziął

Zespół do spraw Suplementów Diety działa przy Głównym Inspektorze Sanitarnym jako organ opiniodawczo-doradczy. Zasiadają w nim przedstawiciele instytutów naukowych, urzędów i środowiska eksperckiego. Jego zadaniem jest wspieranie Inspektora w sprawach dotyczących środków spożywczych objętych powiadomieniem.

Słowo „doradczy” jest tu kluczowe i nie jest grzecznościowe. Zespół nie jest organem administracji, nie wydaje decyzji i nie stanowi przepisów. Wydaje uchwały — stanowiska w konkretnych sprawach, najczęściej o maksymalnej dawce jakiegoś składnika w zalecanej porcji dziennej.

Dlaczego uchwała nie jest przepisem

Konstytucja wylicza źródła powszechnie obowiązującego prawa w sposób zamknięty: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe i rozporządzenia (art. 87). Do tego dochodzą akty prawa miejscowego na obszarze działania organu, który je ustanowił. Uchwała ciała doradczego nie mieści się w żadnej z tych kategorii.

To nie jest spostrzeżenie teoretyczne. Oznacza, że za samo przekroczenie dawki wskazanej w uchwale nie grozi sankcja wynikająca z tej uchwały, bo uchwała żadnych sankcji ustanowić nie może. Prawnicy branżowi zwracali na to uwagę wielokrotnie.

Co zatem wiąże naprawdę? Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia, rozporządzenia unijne stosowane wprost — przede wszystkim rozporządzenie nr 178/2002 z obowiązkiem, by żywność była bezpieczna — oraz załącznik II dyrektywy 2002/46/WE, który przesądza, jakie formy chemiczne witamin i minerałów wolno w ogóle zastosować. To są przepisy. Uchwała jest stanowiskiem ekspertów co do tego, jak te przepisy wypełnić liczbą tam, gdzie liczby brakuje.

Dlaczego mimo to wszyscy się do nich stosują

Bo pomiędzy „nie jest przepisem” a „nie ma znaczenia” jest spora odległość. Uchwały działają trzema drogami naraz.

• Postępowanie wyjaśniające. Przy powiadomieniu o pierwszym wprowadzeniu do obrotu Główny Inspektor może wszcząć postępowanie, czy środek nie powinien być kwalifikowany jako produkt leczniczy albo czy spełnia wymagania żywnościowe. Stanowisko Zespołu jest w tym postępowaniu naturalnym punktem odniesienia.
• Bezpieczeństwo żywności. Obowiązek, żeby żywność była bezpieczna, wynika wprost z rozporządzenia (WE) nr 178/2002. Uchwała nie tworzy tego obowiązku, ale podpowiada, jak organ będzie go rozumiał.
• Praktyka rynku. Producent, który przekracza wskazaną dawkę, musi umieć to uzasadnić własną oceną ryzyka. Taniej jest zmieścić się w dawce niż przygotować taki dokument.

Jak to wygląda na konkretnych liczbach

Zespół wydał przez lata kilkadziesiąt uchwał — między innymi o maksymalnych dawkach witamin i minerałów, o niektórych składnikach roślinnych i o znakowaniu. Przykładem, który łatwo sprawdzić, jest uchwała nr 4/2020 z 7 lutego 2020 r., ustalająca maksymalną dawkę chromu w zalecanej porcji dziennej suplementu dla osób dorosłych na 200 mikrogramów.

To jedna liczba i widać po niej cały mechanizm: nie ma jej w żadnej ustawie ani rozporządzeniu, a mimo to ustawia górną granicę składu na polskim rynku. Dla porównania — we Francji analogiczna wartość stoi w akcie wykonawczym i wynosi 25 µg, a we Włoszech w tabeli ministerialnej i wynosi 200 µg.

Skąd w ogóle ta luka

Z poziomu Unii. Dyrektywa 2002/46/WE nakazuje w artykule 5 ustalić maksymalne ilości witamin i minerałów w porcji dziennej. Komisja ogłosiła w 2006 r. dokument dyskusyjny na ten temat — i na tym się skończyło. Przepisów wykonawczych do dziś nie wydano.

Powstała w ten sposób pusta przestrzeń, którą każde państwo wypełnia po swojemu: jedne rozporządzeniem, inne tabelą ministerialną, jeszcze inne — jak Polska — wytycznymi ciała doradczego. Część państw, na przykład Austria, nie ustaliła żadnych wartości.

Co z tego wynika przy czytaniu etykiety

Po pierwsze: brak przekroczenia dawki z uchwały nie jest atestem. Zmieszczenie się w wytycznej nie znaczy, że produkt został przez kogokolwiek zbadany — znaczy tyle, że mieści się w liczbie, którą zaproponował zespół ekspertów.

Po drugie: procent wartości referencyjnej (RWS) na etykiecie nie jest limitem. RWS pochodzi z załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 i służy wyłącznie do porównywania ilości. Wartość powyżej 100 % nie jest sama w sobie ani nielegalna, ani informacyjna — dopiero zestawienie z limitem krajowym coś mówi.

Po trzecie: uchwały dotyczą jednego suplementu, a nie sumy tego, co ktoś przyjmuje. Kto bierze równolegle kilka preparatów z tym samym składnikiem, musi je zsumować sam i omówić to z lekarzem.

Powiadomienie to też nie jest dopuszczenie

Przy tej okazji warto rozwiać drugie nieporozumienie. Wprowadzenie suplementu do obrotu w Polsce wymaga powiadomienia Głównego Inspektora Sanitarnego — zgłoszenia, które trafia do publicznego rejestru. To nie jest wniosek o pozwolenie i nie kończy się oceną produktu.

W rejestrze widać status wpisu. „Oczekuje na weryfikację” oznacza, że postępowanie wyjaśniające nie zostało zakończone. Zdanie „zarejestrowany w GIS”, które pojawia się w reklamach, nie ma odpowiednika w przepisach — rejestracji suplementów po prostu nie ma.

Skala tego rejestru tłumaczy, dlaczego weryfikacja trwa: zgłoszenia idą w dziesiątkach tysięcy, a postępowania wyjaśniające prowadzi jeden organ. Najwyższa Izba Kontroli opisywała to w swoich raportach jako systemowe wąskie gardło. Dla czytającego etykietę wniosek jest prosty: status wpisu mówi o etapie procedury, a nie o jakości produktu — i nie zmienia się w ocenę przez samo upłynięcie czasu.

Trzy rzeczy, które warto sprawdzić samemu

• Czy dana dawka ma w ogóle limit w Polsce — uchwały Zespołu są publikowane na stronach Głównego Inspektoratu Sanitarnego i można je przeczytać bez pośredników.
• Czy produkt figuruje w rejestrze powiadomień i z jakim statusem — rejestr jest jawny i wyszukiwalny po nazwie.
• Ile tego samego składnika przyjmujesz łącznie — to jedyna liczba, której żaden limit za Ciebie nie policzy.

Źródła

1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 87 (zamknięty katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego), Internetowy System Aktów Prawnych.
2. Ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia — przepisy o suplementach diety i o powiadomieniu, ISAP.
3. Główny Inspektorat Sanitarny: strona Zespołu do spraw Suplementów Diety, skład i zakres działania (gis.gov.pl).
4. Główny Inspektorat Sanitarny: uchwała nr 4/2020 Zespołu do spraw Suplementów Diety z 7 lutego 2020 r. w sprawie maksymalnej dawki chromu.
5. Główny Inspektorat Sanitarny: rejestr powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych (powiadomienia.gis.gov.pl).
6. Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 ustanawiające ogólne zasady prawa żywnościowego, art. 14 i 17, EUR-Lex.
7. Dyrektywa 2002/46/WE w sprawie suplementów żywnościowych, art. 4, 5 i 6 oraz załącznik II, EUR-Lex.
8. Komisja Europejska: Discussion Paper on the setting of maximum and minimum amounts for vitamins and minerals in foodstuffs, 2006 (food.ec.europa.eu).
9. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, załącznik XIII (referencyjne wartości spożycia), EUR-Lex.
10. Rozporządzenie (WE) nr 1925/2006 w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych, EUR-Lex.
11. Rozporządzenie (UE) 2019/515 w sprawie wzajemnego uznawania towarów zgodnie z prawem wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim, EUR-Lex.
12. Arrêté du 9 mai 2006 relatif aux nutriments pouvant être employés dans la fabrication des compléments alimentaires, załącznik III, Légifrance.
13. Ministero della Salute: Apporti giornalieri di vitamine e minerali ammessi negli integratori alimentari (salute.gov.it).
14. Verbrauchergesundheit.gv.at: informacja o braku obowiązku zgłaszania suplementów diety w Austrii.
15. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA): zbiorcze zestawienie górnych tolerowanych poziomów spożycia witamin i składników mineralnych (efsa.europa.eu).
16. Najwyższa Izba Kontroli: raport z kontroli dopuszczania do obrotu suplementów diety (nik.gov.pl).

Tekst opisuje stan prawny i praktykę rynkową. Nie jest poradą medyczną ani opinią prawną w konkretnej sprawie i nie zastępuje rozmowy z lekarzem. Stan na 30.09.2026.